نسیم خردنسیم خرد 2476-4302352019912God’s Knowledge and How it Covers the Creaturesعلم خداوند و کیفیت تعلق آن به مخلوقات1130FAیزدان محمدیحوزه علمیه قم2019102God’s knowledge and how it covers the creatures is among the important discussions in Islamic philosophy. Muslim thinkers have found the value of this subject through rational and transmitted points, and have attempted to discuss it to achieve the best analysis in line with reason and transmitted ontological statements.
In Mulla Sadra’s view, the quality of God’s knowledge is such that it does not lead to the necessity of God’s agency and capability or plurality in God’s essence – one of the most difficult issues in philosophy.
Similarly, he believes that even Avicenna despite his unparalleled ingenuity, and Sheikh of illumination despite his vivid mind and philosophy as well as his high rank in intuition, have made mistakes, let alone others.
This study explains eight theories about God’s knowledge of things, and criticizes them in brief. Among them are Pre-eternity subsistents, Platonic Ideals, representative active knowledge, immutable objects, intuitive illuminative knowledge.
علم خداوند و کیفیت تعلق آن به مخلوقات از مباحث مهم فلسفة اسلامی است. اندیشمندان مسلمان از رهگذر عقل و نقل به ارزش این موضوع پي برده و با بحث دربارة آن كوشيدهاند بهترین تحلیل موافق با عقل و بیانات هستیشناسانة نقلی را بهدست آورند.
از ديدگاه ملاصدرا کیفیت علم خداوند بهگونهای است که به ایجاب فاعل و قابل بودن، یا کثرت در ذات خداوند نميانجامد که اين مسئله خود از دشوارترین مسائل فلسفی شمرده ميشود.
همچنين، او معتقد بود حتی بوعلی نيز با وجود ذکاوت بینظیرش و شیخ اشراق با همة صفای ذهن و حکمت و مرتبة کشف وافرش، در این راه لغزیدهاند، چهرسد به دیگران.
اين پژوهش به شرح هشت نظریه دربارة علم خداوند به اشیاء ميپردازد و بهاختصار آنها را نقد ميکند؛ ازجمله: ثابتات ازلیه، مُثُل افلاطونی، علم ارتسامی فعلی، اعیان ثابته، علم حضوری اشراقی را بررسي ميکند.
http://nasimekherad.ismc.ir/WebUsers/nasimekherad/UploadFiles/OK/139807101021393020106-F.pdfنسیم خردنسیم خرد 2476-4302352019912Rereading of the Reasons for Negation of Quiddity in God from the Islamic Philosophers’ Viewpointبازخوانی ادله نفی ماهیت از خداوند از دیدگاه فلاسفه اسلامی3154FAحامد رازقی فامحوزه علمیه قم2019102God’s quiddity is among the most important issues in Islamic philosophy. In discussions of theology in its particular sense, after proving the existence of the Necessary Being, philosophers discuss His affirmative and negative attributes. One of the negative attributes is God’s lack of quiddity, which is closely related to His simplicity. Philosophers believe that unlike possible beings that have quiddity, God has no quiddity (in particular sense), and present arguments for God’s lack of quiddity, among them one can refer to the followings ones: non-existence of action and acceptance simultaneously, essentiality or accidental existence of necessary being, causing the existence of God, accompaniment of quiddity and causation, succession in necessary beings, composition or need in necessary being, essential origination of God, …. The most important of these is the non-existence of composition in God the Exalted, whether the internal composition (simplicity of essence) or external composition (essential unity). In this article, while stating the reasons for negation of quiddity in particular sense in God, we investigate the reasons and some objections put forward by the opponents. Finally, we refer to the inability of some arguments in negation of quiddity in God to conclude that some arguments for negating quiddity in God are ultimate and perfect, and one may resort to them. مسئله ماهیت خداوند از مسائل پراهمیت در فلسفه اسلامی است. فلاسفه در مباحث الهیات بالمعنی الاخص، پس از اثبات واجب از صفات ثبوتی و سلبی او بحث میکنند. یکی از صفات سلبی، ماهیت نداشتن حق تعالی است که با بساطت حق رابطه تنگاتنگی دارد. فیلسوفان معتقدند که بر خلاف وجودهای ممکن که دارای ماهیتاند، خداوند ماهیت (بالمعنی الاخص) ندارد و ادلهای را هم برای تنزه حق تعالی از ماهیت، آوردهاند که از جمله این ادله میتوان به عدم اجتماع فعل و قبول، جوهریت یا عرضیت واجب، مسبب شدن وجود حق، تلازم ماهیت و معلولیت، تسلسل در واجبات، ترکیب یا احتیاج در واجب، حدوث ذاتی حق و... اشاره کرد که مهمترین آنها، بحث راه نداشتن ترکیب در حق تعالی است؛ چه ترکیب درونی «بساطت ذات» و چه ترکیب در خارج «توحید ذاتی». در این مقاله، ضمن بیان ادله نفی ماهیت بالمعنی الاخص از خداوند، به بررسی ادله و برخی اشکالاتی که از ناحیه خصم بر این ادله وارد شده است، پرداختهایم و در آخر، با اشاره به ناتوان بودن شماری از ادله در نفی ماهیت از خداوند، به این نتیجه رسیدهایم که برخی ادله در نفی ماهیت از خدا تام هستند و میتوان به آنها تمسک جست.http://nasimekherad.ismc.ir/WebUsers/nasimekherad/UploadFiles/OK/139807101054113020107-F.pdfنسیم خردنسیم خرد 2476-4302352019912A look at the Existence and Quiddity of the ‘Time’ in Avicenna’s Philosophyنگاهي به هستي و چيستي «زمان» در فلسفه ابنسينا5566FAعلی ریحانیحوزه علمیه قم2019102The ‘time’ plays a considerable role in understanding the existence and various philosophical issues. Thus, throughout history, the philosophers have always paid heed to it and regarded a different status for it, to the extent that some, among the philosophers, have regarded it as a necessary being and some other have regarded it as a merely mental concept.
This study is a brief report of the existence and the quiddity of ‘time’ in Avicenna’s view. In the first part, we deal with the following key question: can we consider the ‘time’ as invalid in the outer world or is it a mentally-founded concept having no reality or objectivity? Similarly, it is said that Avicenna accepts the ‘time’ as an objective and real being in his philosophical thought and, to prove that claim, gets help from the two arguments: naturalists’ argument and the metaphysicians’ argument. We will, then, investigate the functions of those arguments.
In the second part, the quiddity of the ‘time’ in Avicenna’s view has been studied and it is said, with a reference to the process of the aforementioned definitions and features in Avicenna’s works, that the quiddity of the ‘time’ in his philosophy is the amount of motion as having the irreconcilable prior and posterior parts.
In the third part, we will explain the fashion of moving in ‘time’ and antiquity of ‘time’, and will state motion is the preserver of the continuous and non-stop time, and thus, the ‘time’ lacks the beginning and the end.
«زمان» در فهم هستي و مسائل گوناگون فلسفي نقشي درخورتوجه دارد؛ ازهمينرو، در طول تاريخ همواره فيلسوفان بدان اهتمام داشته و جايگاهي متفاوت براي آن درنظر گرفتهاند؛ تا جايي که در ميان فلاسفه برخي آن را واجبالوجود ميدانند و برخي ديگر آن را مفهوم ذهني محض قلمداد ميکنند.
اين پژوهش گزارش مختصري از هستي و چيستي زمان از ديدگاه ابنسينا، بهدست ميدهد. در بخش نخست، به اين مسئلة کليدي ميپردازيم که آيا ميتوان «زمان» را در عالم خارج بياعتبار دانست، يا «زمان» مفهومي ذهنبنياد است که بهرهاي از حقيقت و عينيت ندارد؟ همچنين، بيان ميشود که ابنسينا «زمان» را بهمثابة موجودي عيني و حقيقي در تفکر فلسفي خود ميپذيرد و براي اثبات اين مدعا از دو برهان «طبيعيون» و «الهيون» مدد ميجويد. سپس به بررسي کارکرد اين براهين ميپردازيم.
در بخش دوم، چيستي و ماهيت «زمان» از نظر ابنسينا بررسي شده، با اشاره به روندي که از تعاريف و ويژگيهاي مزبور، در آثار ابنسينا به دست ميآيد، بيان ميشود که ماهيت زمان در فلسفة او عبارت است از مقدار حرکت از آن حيث که اجزاي متقدم و متأخر غيرقابل جمع دارد.
در بخش سوم نيز به تبيين نحوة حرکت در زمان و مسئلة قدم آن ميپردازيم و بيان ميشود که حرکتْ حافظ زمانِ مستمر و بلاانقطاع است و از اين نظر زمان مبدأ و پايان ندارد.
http://nasimekherad.ismc.ir/WebUsers/nasimekherad/UploadFiles/OK/139807101223523020109-F.pdfنسیم خردنسیم خرد 2476-4302352019912A Critique of the View of the Peripatetic Philosophy on the Body Simplicity of Actual Components with Emphasis on Allameh Hasanzadeh's Viewpointنقد و بررسی دیدگاه مشاء مبنی بربساطت جسم از اجزای بالفعل، با تاکید بر دیدگاه علامه حسنزاده6786FAروح اللهسوریدانشگاه خوارزمی2019102Explanation of reality of ‘body’ is something that has occupied the minds of the divine philosophers since long ago, causing disagreements and plurality of views among them. In the early division, a group regarded the external reality of the body to be composed of the components having position and actualized, and another group regarded it connected and simple, free from such components; and of course, both groups had some offshoots and divergences.
Here, Democritus' view in the first group and Peripatetic view in the second group seem to be important views. Democritus regarded body as composed of minor solid and actualized components, and the Peripatetics regard it as composed of connected and simple, free from such components, considering for it two elements: the hyle and the form. Of course, Peripatetics acknowledge that they do not find the hyle directly in the outside world and that accept it because of the necessity of the argument. Illuminationists also agree to some extent with the first view, and – unlike the Peripatetics – deny the hyle as a component of the substance of body.
However, the Peripatetic view is the most well-known among all, for it has been used as the foundation of action for philosophers. Today, the scholars of the empirical sciences such as physics and chemistry have no doubt that the body is composed of actual components. It is, then, as if today the Peripatetic view, used as the foundation of action by philosophers, is challenged.
Some contemporary philosophers see the Peripatetic view unacceptable, and consider the body composed of components. Among them, Allama Hassan-zada Amoli has initiated a new view that has resolved the drawbacks of the previous views, while gathering all views together.
تبيين حقيقت جسم، مسئلهاي است که از دير باز حکماء الهي را به خود مشغول ساخته و موجب تضارب آراء و تکثر اقوال گشته است. در تقسيم اوليه گروهي حقيقت خارجي جسم را مرکب از اجزاء داراي وضع و بالفعل دانسته و گروه ديگري آنرا متصل و بسيط از چنين اجزايي پنداشتهاند و البته در هر دو گروه نيز انشعابات گوناگوني رخ داده است.
در اين معرکه قول ذيمغراطيس در بين گروه اول و قول مشاء از ميان گروه دوم اقوال مهمي مينمايد. ذيمغراطيس جسم را مرکب از اجزاء صِغار صُلبه و بالفعل ميداند و مشاء جسم را متصل و بسيط از چنين اجزائي ميدانند و براي آن دو جزء هيولي و صورت قائلند. البته مشاء نيز معترفند که هيولي را مستقيم از خارج نمييابند بلکه به ضرورتِ برهان آنرا ميپذيرند. اشراقيون نيز تا حدودي با قول اول همنوا بوده و بر خلاف مشاء منکر هيولي (البته به عنوان جزئي از جوهره جسم) هستند.
لکن در اين ميان قول مشاء مشهورترين اقوال است چنانکه مبناي عمل فلاسفه قرار گرفته است. امروزه دانشمندان علوم تجربي مثل فيزيک و شيمي در ترکيب جسم از اجزاء بالفعل شکي ندارند. پس گويا امروزه قول مشاء که مبنا و مورد اهتمام فلاسفه است با چالش مواجه است.
برخي از حکماء معاصر نيز قول مشاء را غير قابل قبول ميبينند و جسم را مرکب از اجزاء ميدانند. در اين ميان علامه حسن زاده آملي قول جديدي ابتکار نموده است که مشکلات اقوال قبلي را برطرف کرده و جمع بين اقوال مينمايد.
http://nasimekherad.ismc.ir/WebUsers/nasimekherad/UploadFiles/OK/13980710136193020110-F.pdfنسیم خردنسیم خرد 2476-4302352019912The Second Intelligible in Master Mutahhari’s Viewمعقول ثاني فلسفي از ديدگاه استاد مطهري103119FAرسول اسکندریحوزه علمیه قم2019102Dividing universal concepts into the primary and the secondary intelligibles is one of the initiatives of the Muslim philosophers. These divisions have had many fruitions in Islamic philosophy, and many fallacies of the western philosophy are resolvable through these discussions. The present article is attempting to state the reality of the secondary intelligibles and their difference from the primary intelligibles in Master Mutahhari’s view. Thus, to have a proper appreciation of the meaning of the philosophical secondary intelligible, first we have explained the meaning of intelligible, and then we have stated the difference between the philosophical primary and secondary intelligibles. Here, the terminologies of the philosophers in defining the primary and secondary intelligibles and the objections posed for this theory by Master Mutahhari have been mentioned. Besides, because of the relationship of the intelligibles with knowledge and cognition, we have mentioned the issues facing the western philosophers regarding cognition as well as the Muslim philosophers’ words in this regard. And finally, after mentioning Master Mutahhari’s words in brief and criticizing it, we have presented the final conclusion. تقسيم مفاهيم کلى به معقولات اولى و ثانوى از ابتکارات فلاسفه اسلام است. اين تقسيم ثمرات فراواني در فلسفه اسلامي داشته، و لغزشهاى زيادى که فلسفه غرب بدان دچار بوده به وسيله اين مباحث قابل حل مىباشد. اين مقاله در مقام بيان حقيقت معقولات ثانويه و فرق آنها با معقولات اوليه از منظر استاد شهيد مطهرى مىباشد، لذا، براى اين که درک درست و صحيحى از معناى معقول ثانيۀ فلسفى پيدا شود، اول، معناى معقول و بعد، کيفيت پيدايش اين تصورات کلى بيان شده، و پس از آن، فرق معقول اوليه و معقول ثانيۀ فلسفى مطرح شده است. در اينجا ،اصطلاح حکما در تعريف معقولات اوليه و ثانويه و ايرادات وارد بر اين نظريه، از طرف استاد مطهرى ذکر شده است. همچنين به مناسبت رابطۀ معقولات با مسألۀ شناخت و آگاهي، معضلاتي که فلاسفۀ غرب در مسألۀ شناخت به آن گرفتار شدهاند مطرح کرده و در کلام فلاسفۀ اسلام را در اين مسأله (شناخت و علم) ذکر کردهايم و در پايان بعد از ذکر خلاصۀ کلام شهيد مطهرى و نقد آن، نتيجهگيرى نهائى در اين مباحث مطرح مىشود.http://nasimekherad.ismc.ir/WebUsers/nasimekherad/UploadFiles/OK/139807101323373020111-F.pdfنسیم خردنسیم خرد 2476-4302352019912(Man’s Will in the Eyes of Islamic Philosophers (Avicenna, Mulla Sadra, Allama Tabatabai, Imam Khomeiniاراده انسان از ديدگاه فلاسفه اسلامي (ابن سينا، ملا صدرا، علامه طباطبايي، امام خميني)00FAسيدهاشم حسينيزارگرحوزه علمیه قم2019102Just as affirming the existence of the “will” in the man is an axiomatic and conscientious fact, knowing the meaning and reality of the “will” is a complicated and difficult task. This is why despite the unanimous acceptance of the “will” among the thinkers, there is disagreement in interpretation and statement of its general nature.
Some Islamic philosophers maintain that the “will” is one of the mental qualities, and regard “disgust” as its opposite. Avicenna believes that willing something means imagining it. Indeed, he considers the “will” as the origin of action and believes that imagining incites a willingness in the imaginer. Mulla Sadra believes that the “will” is “strong eagerness for acquiring something favored, and it is the last part of the ‘adequate cause’”. Allama Tabatabai regards the “will” as a mental quality, but different from qualities such as knowledge and desire, believing that the ‘will’ accompanies action and cannot exist before or after it. The late Imam Khomeini considers the ‘will’ as one action among the actions of the soul.
The ‘will’ is a phenomenon that requires a ‘cause’. Mulla Sadra does not regard the cause of the ‘will’ to be the man’s will or his nature, for it leads to infinite regression or endless chaining. As Avicenna says: “The soul is a constrained being in the form of a free agent”. Thus, some have asserted that the cause of the ‘will’ is the external factors.
همان اندازه که تصديق به وجود «اراده»، در انسان امري بديهي و وجداني است، شناخت معنا و حقيقت «اراده» امري پيچيده و مشکل است. به همين دليل علي رغم وحدت نظر متفکران در وجود اراده، در تفسير و بيان ماهيت کلي آن اختلاف نظر وجود دارد.
برخي از فيلسوفان اسلامي «اراده» را از کيفيات نفساني ميدانند و ضد آن را «کراهت» ميدانند. ابن سينا معتقد است اراده کردن يک چيز به معناي تصور آن چيز است و در واقع ايشان اراده را به عنوان مبداء فعل ميداند و معتقد است که تصور در متصور، ميلي را براي انجام فعل بر ميانگيزاند. مرحوم صدراي شيرازي معتقد است که اراده «شوق شديد به کسب مراد و جزء اخير علّت تامّه است». علاّمه طباطبايي اراده را کيف نفساني ميداند امّا متفاوت با کيفياتي مثل علم و شوق، و معتقد است که اراده با فعل معيت داشته و قبل و بعد از آن، نميتواند وجود داشته باشد. مرحوم امام خميني اراده را فعلي از افعال نفس ميدانند.
اراده خود پديدهاي است که علت ميطلبد، ملاصدرا علّت «اراده» را، اراده و يا طبيعت انسان نميداند چون در اين صورت منجر به تسلسل ميشود، همچنانکه ابن سينا ميگويد: «نفس مضطري است در هيأت مختار». از اين جهت، برخي به اين نکته تصريح کردهاند که علت «اراده» عوامل بيروني است.
http://nasimekherad.ismc.ir/WebUsers/nasimekherad/UploadFiles/OK/139807101341243020112-F.pdfنسیم خردنسیم خرد 2476-4302352019912سرمقاله710FAروح اللهسوریدانشگاه خوارزمی20191113سرمقالهhttp://nasimekherad.ismc.ir/WebUsers/nasimekherad/UploadFiles/OK/1398082293503020139-F.pdf